takie sobie logo serwisu
Nova et vetera...

WYPISY HISTORYCZNE
Niewolnictwo
Edukacja
Łacina i greka
w świecie rzymskim
Szkoła podstawowa
w świecie rzymskim
Szkolnictwo
w Starym Testamencie
Wychowanie młodzieży
w czasach Chrystusa
WYPISY
EGZEGETYCZNE
Historia egzegezy
Komentarze
Roland de Vaux OP, Edukacja w czasach Starego Testamentu

Roland de Vaux OP

Instytucje Starego Testamentu


Z francuskiego przełożył
i bibliografię uzupełnił
ks. Tadeusz Brzegowy

Tom I.
NOMADYZM I JEGO POZOSTAŁOŚCI.
INSTYTUCJE RODZINNE.
INSTYTUCJE CYWILNE

PALLOTTINUM 2004





[58]

5. Edukacja

W pierwszych latach życia dziecko pozostawało ze swą matką czy swą piastunką, nawet po odstawieniu od piersi (2 Sm 4, 4), i uczyło się chodzić (Oz 11, 3). Mały Izraelita spędzał większość czasu, bawiąc się na ulicy czy na placu razem z chłopcami i dziewczynkami w jego wieku (Jr 6, 11; 9, 20; Za 8, 5; Mt

[59]

11, 16). Dzieci śpiewały. tańczyły, zabawiały się lepieniem z gliny, jak to widać z wykopalisk; dziewczynki zawsze bawiły się lalkami.

Matka udzielała swoim dzieciom pierwszych pouczeń, przede wszystkim moralnych (Prz 1, 8; 6, 20). Te nauki macierzyńskie mogły trwać do wieku dorastania (por. Prz 31, 1). Jednakże chłopcy, którzy wyrastali z wieku dziecięcego, przechodzili pod opiekę ojców. Jednym z najbardziej podstawowych obowiązków, jaki ciążył na ojcu, było pouczanie synów czy to będzie chodzić o nauczanie wiary (Wj 10, 2; 12, 26; 13, 8; Pwt 4, 9; 6, 7. 20n; 32, 7. 46), czy też o nauczanie po prostu (Prz 1, 8; 6, 20 i przede wszystkim Syr 30, 1-13). W tej formacji bardzo pomocne były rózga i kij (Prz 13, 24; 22, 15; 29, 15. 17; por. Pwt 8, 5; 2 Sm 7, 14; Prz 3, 12; Syr 30, 1).

Znajomość pisma była rozpowszechniona już w epoce starożytnej. Poza zawodowymi pisarzami, jak urzędnicy królewscy (2 Sm 8, 17; 20, 25; 1 Krl 4, 3 etc.), i prywatnymi sekretarzami, jak Baruch (Jr 36, 4), ludzie z klas wyższych umieli pisać, jeśli sądzić tylko po przykładzie Jezabel (1 Krl 21, 8) czy proroka Izajasza (Iz 8, 1). Ale znajomość pisma nie ograniczała się jedynie do tych środowisk uprzywilejowanych: pewien człowiek z Sukkot może podać na piśmie Gedeonowi imiona wszystkich przywódców swego klanu (Sdz 8, 14), a rozporządzenie Pwt 6, 9; 11, 20 zakłada, że każdy ojciec rodziny umiał pisać.

Jednakże nauczanie odbywało się przede wszystkim ustnie. Nauczyciel opowiadał, objaśniał, zapytywał, a uczeń powtarzał, sam pytał czy odpowiadał na pytania (Wj 13, 8; Pwt 6, 7. 20n; Ps 78, 3-4 etc.). I taki też będzie sposób nauczania rabinów i współczesnych szkół Koranu.

Materia nauczania była bardzo ogólna: ojciec wpajał synowi najważniejsze tradycje narodowe, które były równocześnie tradycjami religijnymi, i prawa nadane przez Boga przodkom (Wj 10, 2 i inne już cytowane teksty). Nauczano też dzieci fragmentów literatury, tak więc elegia Dawida na śmierć Saula i Jonatana (2 Sm 1, 18) była recytowana jeszcze w czasach machabejskich (1 Mch 9, 20-21).

Ojciec zapewniał synowi również przysposobienie zawodowe; zawody były bowiem z reguły dziedziczne i techniki były przekazywane w warsztacie rodzinnym. Pewien rabin powie: "Ten, kto nie naucza swego syna użytecznego zawodu, wychowuje go na złodzieja".

Ta rola edukacyjna ojca tłumaczy, dlaczego kapłana, który pełnił misję nauczania, nazywano "ojcem" (Sdz 17, 10; 18, 19), dlaczego Józef, który został doradcą faraona, jest jakby jego "ojcem" (Rdz 45, 8), dlaczego Haman, wezyr Aswerusa, jest jego "drugim ojcem" (Est 3, 13f; 8, 12l). Podobnie stosunek pomiędzy nauczycielem i uczniem wyraża się za pomocą terminów "ojciec" i "syn" (2 Krl 2, 12 porównane z 2 Krl 2, 3; por. wyrażenia "mój syn", "moi synowie", "Słuchaj, mój synu", tak częste w Księdze Przysłów).

Poza tym nauczaniem rodzinnym młody Izraelita miał wiele okazji do uczenia się. W karawanach i przy studniach słyszał, jak śpiewano o "dziełach sprawiedliwości Jahwe" (Sdz 5, 10-11). W bramie miasta mógł posłuchać Prrypowieści starców, mógł się przypatrywać rozprawom sądowym i transak-

[60]

cjom handlowym. Dziecko chodziło z rodzicami do sanktuariów (l Sm l, 4. 21) albo do Świątyni jerozolimskiej (por. Łk 2, 41n) i tu wsłuchiwało się w śpiew psalmów i wysłuchiwało wspomnień historycznych, które były związane z obchodami każdego wielkiego święta: jak w średniowieczu, liturgia była potężnym instrumentem edukacji religijnej.

Niektórzy ludzie przyjmowali na siebie specjalną misję nauczania ludu. Byli to przede wszystkim kapłani, strażnicy i interpretatorzy Prawa, Tory, który to termin oznacza etymologicznie "dyrektywę, pouczenie". Jest prawdopodobne, że bardzo wcześnie w miejscach kultu odbywalo się jakieś nauczanie; młody Samuel zostaje powierzony kapłanowi Helemu (1 Sm 2, 21. 26); Joasz jest uczony przez kapłana Jehojadę (2 Krl 12, 3).

Również prorocy pełnili misję nauczania ludu tak samo jak misję przepowiadania przyszłości; natchnienie prorockie nadawało temu przepowiadaniu powagę słowa Bożego. Jest rzeczą pewną, że w okresie monarchii prorocy byli w Izraelu nauczycielami wiary i moralności, najlepszymi, chociaż nie zawsze najlepiej słuchanymi. Oprócz nich pojawiali się mędrcy, którzy nauczali sztuki szlachetnego życia. Ich znaczenie wzrosło od czasów Wygnania, kiedy to mędrcy stopili się z pisarzami i kiedy formacja moralna połączyła się ze studium Prawa. Ich nauka była przekazywana na zebraniach starców (Syr 6, 34), podczas rozmów przy ucztach świątecznych (Syr 9, 16), ale też na otwartym powietrzu, w bramie miasta, na ulicach i skrzyżowaniach (Prz 1, 20n; 8, 2n). Swoje myśli wyrażali w starannie sformułowanych sentencjach, które przekazywano dalej w ustnej tradycji i z których później tworzono całe zbiory (Prz 10, 1; 22, 17; 25. 1...).

Oprócz tego nauczania, udzielanego w zależności od okoliczności i z którego mogli korzystać wszyscy chętni, prorocy i nauczyciele mądrości gromadzili wokół siebie uczniów, którym udzielali bardziej starannego wykształcenia (Prz 8, 32; Iz 8, 16; 50, 4). Jest też prawdopodobne, że tak jak w Egipcie. w Mezopotamii i u Chetytów, istniały w obu stolicach szkoły pisarzy, gdzie kształcono urzędników królewskich. Jednakże zorganizowane nauczanie szkolne jest poświadczone dopiero w epoce późniejszej. Wyraz "szkoła", hebr. bet-midrasz, pojawia się po raz pierwszy w tekście hebr. Syracydesa 51, 23. Według pewnej tradycji żydowskiej to dopiero w 63 r. po Chr. arcykapłan Jozue ben Gimla postanowił, by w każdym mieście i każdej wiosce była szkoła, do której byłyby zobowiązane uczęszczać dzieci od szóstego czy od siódmego roku życia. Tej tradycji sprzeciwiają się pewni uczeni, którzy instytucję nauczania publicznego wiążą z epoką Jana Hirkana, około 130 r. przed Chr.

Wszystko to dotyczy jedynie edukacji chłopców. Dziewczęta pozostawały pod opieką matki, która przygotowywała je do obowiązków żony i pani domu.


Copyright © by Usługi dla Ludzkości (xwa & mb).
Last UpDate: 12.01.2011 [ver.3.1 rb©]
Generation time: 0.00355sek.


Warning: Unknown: open(/var/lib/php5/sess_02af7cbab1c3213a3712a10c90f735e1, O_RDWR) failed: No space left on device (28) in Unknown on line 0

Warning: Unknown: Failed to write session data (files). Please verify that the current setting of session.save_path is correct (/var/lib/php5) in Unknown on line 0